Wat is clusterhoofdpijn?

Clusterhoofdpijn is een naam voor kort durende hoofdpijnaanvallen die zeer pijnlijk zijn. Achter en rond het oog voelen mensen vaak eenzijdig een stekende pijn. De aanvallen beginnen zonder aankondiging één of meerdere keren per dag of gedurende de nacht. Vaak begint een aanval een uur nadat mensen in slaap zijn gevallen.

Sommigen beweren dat clusterhoofdpijn een soort van migraine is. Dit is absoluut niet het geval. Clusterhoofdpijn is een specifieke hoofdpijn die dan ook een andere behandeling vereist dan migraine.

Wie krijgt clusterhoofdpijn?

Clusterhoofdpijn komt niet vaak voor. Men schat dat drie op de duizend mensen last kan krijgen van clusterhoofdpijn. Opvallend is dat in tegenstelling tot andere hoofdpijnsoorten mannen vijf keer zo vaak clusterhoofdpijn hebben dan vrouwen. Vaak komt de eerste hoofdpijnaanval tussen het 20e en 40e levensjaar. Maar clusterhoofdpijn kan op iedere leeftijd ontstaan.

Een huisarts komt gemiddeld in zijn hele carrière niet meer dan drie mensen met clusterhoofdpijn in zijn praktijk. Onze neuroloog is zeer deskundig op dit gebied en behandeld op dit moment zo’n 300 mensen met clusterhoofdpijn. Mensen met clusterhoofdpijn zijn bij Boerhaave Medisch Centrum dus in goede handen.

Verschillende vormen van clusterhoofdpijn

Episodische clusterhoofdpijn

Clusterhoofdpijn bestaat er in een ‘episodische’ en een ‘chronische’ variant. ‘Episodisch’ wil zeggen dat de hoofdpijn gedurende een bepaalde periode voorkomt. In die periode komt de clusterhoofdpijn dagelijks opzetten en verdwijnt dan weer.

Vaak duren deze perioden zes tot acht weken. Maar de aanvallen kunnen ook na twee weken al stoppen of doorgaan tot wel zes maanden.

Vaak is het zo dat de clusterhoofdpijn op dezelfde momenten in het jaar komt opzetten; in het begin van de lente en de herfst. Maar er zijn ook mensen die twee of drie periodes per jaar krijgen. Anderen kunnen gaten van twee tot drie jaar hebben tussen twee periodes van clusterhoofpijn.

Chronische clusterhoofdpijn

Deze vorm van komt slechts bij één op de tien mensen met clusterhoofdpijn voor. Het komt vaak voor als een hoofdpijn vaak jarenlang dagelijks of bijna dagelijks zonder pauze aanhoudt.

Episodische clusterhoofdpijn kan veranderen in chronische clusterhoofdpijn en andersom.

Symptomen

De symptomen van clusterhoofdpijn zijn vaak heel herkenbaar. Het is een zeer pijnlijke snijdende hoofdpijn. De pijn concentreert zich meestal aan één zijde van het gezicht. Bij episodische clusterhoofdpijn kan de pijn zich per periode verplaatsen tussen de zijden van het hoofd. De pijn is voelbaar achter of rond het oog en wordt omschreven als stekende (met een mes in het oog) pijn. De pijn verergert zeer snel en bereikt een hoogtepunt tussen de vijf en tien minuten en kan zonder behandeling tot wel vijftien minuten tot drie uur aanhouden. In de meeste gevallen houdt de pijn een half uur tot een uur aan.

Patienten met clusterhoofdpijn reageren heel heftig op een aanval. In tegenstelling tot migraine waarbij mensen willen liggen en rustig blijven, veroorzaakt clusterhoofdpijn onrust. Mensen met deze aandoening kunnen vaak niet stilzitten en bewegen zich snel rond of schudden met geweld naar voren en achteren.

Het oog waar de pijn zich concentreert wordt rood en waterig. Daarnaast kan het ooglid gaan hangen. Een verstopte neus of juist een loopneus zijn ook veel voorkomende bijverschijnselen.

Oorzaak

De oorzaak van clusterhoofdpijn is ondanks veel medisch onderzoek niet bekend. Wel denkt men dat de tijden van de aanvallen iets te maken hebben met de biologische klok. Recent onderzoek laat veranderingen in bepaalde delen van de hersenen zien; de hypothalalmus. Dit is het gebied van de hersenen dat de biologische klok regelt.

Opvallend is wel dat mensen met clusterhoofdpijn vaak stevige rokers zijn of zijn geweest. Het is echter niet bewezen dat stevig roken bijdraagt aan de ontwikkeling van deze aandoening.

Triggers

Factoren die een hoofdpijn aanval in gang zouden kunnen zetten worden triggers genoemd. Alcohol kan een aanval uitlokken tijdens een periode van clusterhoofdpijn maar niet daarbuiten. Hoe dit in zijn werk gaat is echter niet bekend. Het lijkt erop dat er geen andere triggers zijn voor een hoofdpijn aanval.

Diagnose

Door het grote aantal herkenbare symptomen is clusterhoofdpijn vaak gemakkelijk te herkennen. Er zijn verder geen tests om de diagnose van clusterhoofdpijn te bevestigen. De diagnose wordt gesteld vanuit uw beschrijving van de hoofdpijn en de symptomen. Het is dus heel belangrijk dat u de arts heel nauwkeurig uw klachten beschrijft.

Om andere vormen van hoofdpijn uit te sluiten kan de arts wel besluiten een hersenscan bij u te laten uitvoeren. Dit komt echter zelden voor.

Behandeling

De behandeling van clusterhoofdpijn richt zich enerzijds op de hoofdpijn aanval zelf en anderzijds op het voorkomen van nieuwe aanvallen. Om de pijn tijdens een aanval te verlichten is het toedienen van 100 procent zuurstof één van de meeste gebruikelijke behandelingen. Het injecteren van een medicijn zoals sumatriptan is ook een effectieve behandelmethode. De behandelingen vinden altijd plaats op voorschrift van de behandeld neuroloog.

Preventieve medicijnen zijn het meest effectief voor mensen met clusterhoofdpijn. U kunt deze medicijnen op dagelijkse basis tijdens een periode van clusterhoofdpijn innemen om zo de aanvallen niet te laten terugkeren. De medicatie is effectief maar moet altijd worden gebruikt onder strikte begeleiding van de neuroloog.